केही सयौँ किलोमिटर (माइल) टाढाबाट प्राप्त गरिएका यी वस्तुहरू दैनिक जीवनका लागि कुनै ज्ञात व्यावहारिक प्रयोग थिएन । त्यसैले तिनीहरू मृतकलाई सम्मान गर्ने अनुष्ठानको हिस्सा थिए भनी विज्ञहरू विश्वास गर्छन् ।

– जातिहरू बीचको पुल –

तिनशेमेट गुफा मध्य इजरायलका लहरदार पहाडहरूमा रहेको एक अँध्यारो दरार हो जो चिच्याउने चमेराहरूले भरिएको छ ।

गुफा भित्र र वरपर एक साधारण ढुङ्गाको थुप्रो छ जसलाई जैडनरले ‘प्यालेओलिथिक कालमा मानव विकास र व्यवहारको अध्ययनका लागि तीन वा चार सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण स्थानमध्ये एक’ भन्नुहुन्छ ।

ढुङ्गाको औजारहरूको सुरुआतका कारण ढुङ्गे युग पनि भनिने प्यालेओलिथिक युग २३ लाख वर्ष अगाडिदेखि लगभग १० हजार वर्ष अगाडिसम्म चलेको थियो । तिनशेमेट गुफा मोटामोटी दुई लाख ५० हजारदेखि ३० हजार वर्ष अगाडिको मध्य प्यालेओलिथिक कालको हो ।

तिनशेमेट अनुसन्धानकर्ताहरूका केही मुख्य खोजहरू मार्चमा नेचर ह्युमन बिहेवियरमा प्रकाशित भएका थिए । मुख्य खोज दुई पूर्ण कङ्काल र अन्य हड्डी र दाँतसहित तीन अलग खोपडी सहित पाँच प्रारम्भिक मानवहरूका अवशेषहरू थिए ।

साथै पाँच सयभन्दा बढी विभिन्न आकारका रातो र सुन्तला रङका गेरुका टुक्राहरू पनि उल्लेखनीय थिए । रातो र सुन्तला रङका गेरुका टुक्राहरू फलामले भरिपूर्ण ढुङ्गाहरूलाई निश्चित तापक्रममा तताएर बनाइएको रङ हो । यो प्रारम्भिक मानिसहरूसँग सजावटी वस्तुहरू सिर्जना गर्ने साधनहरू थिए भन्ने प्रमाण हो ।

“यहाँ हामी साँच्चै जटिल व्यवहारहरूको सेट देख्छौँ, जुन केवल खाना र अस्तित्वसँग मात्र सम्बन्धित छैन”, जैडनरले भन्नुभयो ।

दन्त उपकरणहरू जस्तै देखिने हातको छेनी र नाजुक, कलम–आकारको वायवीय ड्रिलहरू प्रयोग गरेर पुरातत्त्वविद्हरूलाई साइट उत्खनन गर्न अझ धेरै वर्ष लाग्नेछ । सन् २०१६ मा सुरु भएको फिल्ड वर्क सामान्यतया गर्मी महिनाहरूमा गरिन्छ । यस वर्ष एक दर्जन पुरातत्व स्नातक र स्नातकोत्तर विद्यार्थीहरूले स्थलभरि फैलिएर, प्रत्येक औजार, वस्तु वा हड्डीको टुक्रालाई सावधानीपूर्वक अभिलेखीकरण र हटाउने काम गरे ।

गुफाको प्रवेशद्वारमा प्रारम्भिक मानवहरू मध्ये एकको खोपडी बिस्तारै चट्टानको तलछटबाट बाहिर निस्किरहेको छ । यसलाई पूर्ण रूपमा उत्खनन गर्न वर्षौं लाग्नेछ ।

“तिनशेमेट पुरातत्त्वविद्हरूका लागि असाधारण रूपमा महत्त्वपूर्ण छ किनकि स्थानीय हावापानीले हड्डीहरू, उपकरणहरू र गहनाहरू राम्रो अवस्थामा सुरक्षित राख्यो, विश्वका अन्य धेरै भागहरू जस्तै यी वस्तुहरू समयका साथ हराएका थिए”, कनेक्टिकट विश्वविद्यालयका प्राध्यापक क्रिश्चियन ट्रायनले भन्नुभयो ।

प्रायः अनुष्ठानका लागि बारम्बार लाग्ने आगोको खरानीका कारण कङ्काल र वस्तुहरू राम्रोसँग संरक्षित थिए । खरानीको यो ठूलो मात्रा वर्षा र इजरायलको अम्लीय चुनखडीसँग मिसिएको छ, जसले दृढताका लागि उत्तम अवस्थाहरू सिर्जना गर्दछ । एउटा कङ्काल यति राम्रो अवस्थामा थियो कि पुरातत्वविद्हरूले औँलाहरू कसरी आपसमा बुनिएका थिए, हातहरू टाउकोमुनि टाँसिएका थिए भनेर देख्न सक्थे ।

– अल्पज्ञात अवधिको झ्यालमा –

तिनशेमेटका निष्कर्षहरूले उत्तरी इजरायलमा सोही अवधिको दुई समान चिहान स्थलहरू–स्कुल गुफा र काफजेह गुफाबाट पहिलेका खोजहरूलाई बलियो बनाइरहेको ट्रायनले बताउनुभयो । पुरातात्विक अभ्यासहरू अधिक अव्यवस्थित रहेको बेला स्कुल गुफा लगभग एक सय वर्ष पहिले र काफजेह गुफा प्रायः ५० वर्ष पहिले उत्खनन गरिएको थियो ।

“ती साइटहरूमा धेरै अनिश्चितताहरू थिए, तर यसले यो हामीलाई थाहा भएको ढाँचा हो भनेर पुष्टि गरिरहेको छ र तिनीहरूले वास्तवमा मितिहरू पक्का गरिरहेका छन्”, ट्रायनले भन्नुभयो ।

तिनशेमेटले पुरातत्वविद्हरूलाई यस समयमा गाड्ने प्रथाहरू अझ व्यापक हुन थालेको निष्कर्षमा पुग्न मद्दत गरेको छ, जसले प्रारम्भिक मानवहरूले आफ्ना मृतकहरूलाई कसरी व्यवहार गर्थे भन्ने परिवर्तनलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ ।

केही पुरातत्वविद्ले जानाजानी गाड्ने प्रथा पहिले नै सुरु भएको विश्वास गर्छन् । दक्षिण अफ्रिकामा होमो सेपियन्सको एक प्राचीन भाइ होमो नलेदी प्रजातिले जानाजानी दुई लाख वर्ष अगाडि नै आफ्ना मृतकहरूलाई जानाजानी गुफाहरूमा राखेको हुन सक्छ । तर धेरै पुरातत्त्वविद्हरूले निष्कर्षहरू विवादास्पद भएको र जानाजानी गाड्ने दाबीलाई समर्थन गर्न पर्याप्त प्रमाण नभएको बताएका छन् ।

–जातिहरू बीचको पुल –

प्राचीन समयमा इजरायल युरोपका निएन्डरथलहरू र अफ्रिकाका होमो सेपियन्सहरू बीचको पुल थियो । पुरातत्त्वविद्हरूले यस क्षेत्रमा प्रारम्भिक मानवका अन्य उपसमूहहरू पहिचान गरेका छन् र यी समूहहरूले अन्तरक्रिया गरेका थिए र प्रजनन गरेका हुन सक्छन् भन्ने विश्वास गर्छन् ।

विशेषज्ञहरूले वर्षौंदेखि तिनशेमेटबाट ल्याइएको दुई पूर्ण कङ्कालको अध्ययन गर्दै आएका छन्, तर तिनीहरू निएन्डरथल, होमो सेपियन्स, हाइब्रिड जनसङ्ख्या वा पूरै अर्को समूह थिए कि थिएनन् भन्ने अझै स्पष्ट छैन ।

उपसमूहहरूको मिश्रणले प्रारम्भिक मानवका विभिन्न समूहहरूलाई ज्ञान आदानप्रदान वा पहिचान व्यक्त गर्ने अवसरहरू सिर्जना गरेको जैडनरले बताउनुभयो ।

यसै समयतिर पुरातत्वविद्हरूले प्रारम्भिक गहना वा शरीर रङ्ग्याउने उदाहरणहरू पहिलो पटक देख्छन्, जुन प्रारम्भिक मानवहरूले ‘हामी’ र ‘तिनीहरू’ बीच सीमाहरू खिच्दै बाहिरी रूपमा कुनै निश्चित समूहसँग सम्बन्धित हुन सुरु गर्ने तरिकाहरू हुनसक्ने जैडनरले बताउनुभयो ।

तेल अभिव विश्वविद्यालयका भौतिक मानवशास्त्री र तिनशेमेट साइटका सह–निर्देशक इजरायल हर्शकोविट्जले प्रागऐतिहासिक जीवनमा चिहानको अवधारणा महत्त्वपूर्ण रहेको बताउनुभयो । किनभने उहाँका अनुसार यसले ‘एक प्रकारको क्षेत्र’ को प्रतीक गर्दछ ।

उहाँका अनुसार पुर्खाहरूलाई गाडिएको भूमिमा यस्तै प्रकारको दाबी अझै पनि यस क्षेत्रमा प्रतिध्वनित हुन्छ । “यो एक प्रकारको दाबी हो जुन तपाईँले छिमेकीहरूलाई भन्नुहुन्छ, ‘यो मेरो क्षेत्र हो, भूमिको यो भाग मेरो बुबा र मेरो पुर्खाको हो’ र यस्तै”, उहाँले भन्नुभयो । रासस